Shigeru Ban: Kiến trúc sư giấy

28/04/2019 13:55

Headnote: Một cây cầu bằng giấy bắt qua sông nhưng có thể cùng lúc chịu lực cho 20 người. Một nhà thờ Cơ Đốc Giáo dựng lên từ những ống giấy carbon, Shigeru Ban đã thay đổi hoàn toàn ý niệm của mọi người về kiến trúc bền vững. Đặc biệt hơn nữa nếu bạn biết rằng cái tên chưa hề đoạt giải thưởng Pritzker này đã từng được hãng xa xỉ số một thế giới Hermès mời hợp tác thực hiện Pavillion.

Năm 1995, một trận động đất lớn đã làm lay chuyển thành phố Kobe. Nhưng ngay sau đó, một “trận động đất” khác – lớn hơn – đã không chỉ làm lay chuyển thành phố Kobe mà còn làm rúng động cả thế giới. Trận động đất thứ nhất do thiên tai. “Trận động đất” thứ hai là do một cá nhân thiên tài tạo ra. Tuy nhiên, nếu trận thứ nhất khiến hàng trăm nghìn con người rơi vào cảnh vô gia cư. “Trận” thứ hai – ngay sau đó – lại giúp hàng nghìn người có được các căn lán tạm thời.
Tác giả của “trận động đất” thứ hai đó là Shigeru Ban. Ông đề xuất sử dụng các vật liệu bỏ đi như ống giấy carton, vỏ thùng bia Kirin, các túi cát, sàn gỗ, cọc căng dây, băng chống thấm, để dựng thành lán tạm thời cho các nạn nhân của trận động đất ở Kobe.
Quả thực, với cách tiếp cận đơn giản – sử dụng chất liệu bỏ đi – mà hiệu quả này, Shigeru đã thách thức các định kiến xưa cũ nhất về sử dụng chất liệu trong xây dựng các công trình. Nhưng đồng thời, ông lại tiếp cận kiến trúc theo góc độ truyền thống của Nhật nhất. Các công trình bền vững là các công trình nhẹ, không gây tổn hại tới môi trường mà thay vào đó hòa vào với môi trường. Các công trình của Shigeru cũng không vĩ đại tới mức cần phải sử dụng những cỗ máy tính khổng lồ đề tính toán. Các công trình của Shigeru chỉ đơn giản nhưng lại mang tính hiệu quả sử dụng cực kỳ cao.

Các công trình của Shigeru chỉ đơn giản nhưng lại mang tính hiệu quả sử dụng cực kỳ cao.

Bê tông, cốt thép từ phế liệu
Nhưng những căn lán ở Kobe không phải là công trình duy nhất mà Shigeru sử dụng phế liệu để thay thế cho bê tông cốt thép. Ông tạo ra một cây cầu bắc ngang dòng sông Gardon có thể cùng lúc chịu lực cho 20 người. Bảo tàng Nomadic của ông thì lại được tạo ra bằng cách đặt chồng 152 container so le và chồng lên nhau. Một công trình khác? Một pavillion cho nhà Hermès có khung sườn làm bằng gỗ, các “viên gạch” là những ống giấy cắt khúc. “Lớp vữa” ở giữa các “viên gạch” là những giải giấy đan cài. Cái hay của công trình là chỉ qua xử lý nhưng sự xa xỉ, cầu kỳ của nhà Hermès vẫn được lột tả dù – một lần nữa – các chất liệu được sử dụng chỉ là các ống giấy bỏ đi.

Một điểm đặc biệt nữa trong phong cách thiết kế kiến trúc của Shigeru Ban là khả năng áp dụng thật khéo léo các phương pháp và kỹ thuật truyền thống trong xây dựng của Nhật Bản. Một trong những kỹ thuật đó, có thể kể ngay ra ở đây là shōji. Kỹ thuật này đã được Shigeru Ban sử dụng khi thực hiện pavillion cho nhà Hermès và công trình “naked house.”
Cụ thể, Shigeru đã thành công trong việc sử dụng các chất liệu như giấy, hoặc trong trường hợp ở bảo tàng Nomadic là không có cả giấy và các khung – từ gỗ, giấy, hoặc các container để tạo những hiệu ứng ánh sáng đặc biệt.Hiệu ứng ánh sáng này khiến cho các công trình trở nên đẹp đẽ, lung linh và đầy huyền ảo.

Những căn lán ở Kobe không phải là công trình duy nhất mà Shigeru sử dụng phế liệu để thay thế cho bê tông cốt thép.

Ngôi nhà cho tam đại đồng đường

Sẽ là phí hoài nếu nói tới Shigeru mà bỏ qua công trình Naked House. Bởi đây là công trình rõ nhất cho thấy khả năng cũng như phong cách kiến trúc động đáo của Shigeru.

Truyện kể rằng ngày nọ, Shigeru nhận được một bản fax từ một người mà ông ta chỉ quen sơ. Nội dung của bản fax thì có lẽ tới giờ Shigeru vẫn không thể quên được. Lời lẽ của bản fax chân thành tới khẩn thiết, nhưng vấn đề và thông điệp của bản fax đưa ra thì giống như một lời thách đố, một bài toàn khó, thách thức tất cả các bậc thầy về kiến trúc cũng như là cả những bộ óc sáng tạo và tài hoa nhất. Bản fax đó yêu cầu một không gian nhà ở mà ở đó mỗi thành viên tuy có những sở thích trưng riêng nhưng vẫn kết nối với nhau. Đó phải là một nơi mọi người có thể tự do để có các hoạt động cá nhân nhưng lại phải trong một bầu không khí chung. Hiểu đơn giản thì đây là sự kết hợp của những vấn đề đối nghịch và trái ngược.
Và đây là cách xử lý của Shigeru. Ông biến ngôi nhà thành một dạng nhà kho hai tầng, với một bức tường bọc lấy khung sườn nhà gồm hai lớp vải plastic sợi nhăn. Mặt trong tòa nhà là một lớp vải nylon. Nội thất ngôi nhà cũng được thiết kế cực kỳ đơn giản, không rườm rà, chẳng rắc rối. Tất cả hoàn toàn chỉ mang tính ứng dụng, tập trung vào tính năng sản phẩm.
Nhưng như vậy thì chỉ mới dừng ở việc giải quyết được không gian chung. Vậy còn không gian riêng dành cho mỗi cá nhân? Để giải bài toán này, Shigeru đã phải kỳ công tạo ra bốn khối hộp – tương ứng với bốn căn phòng cá nhân. Các căn phòng có trọng lượng cực kỳ nhẹ nhưng kết cấu cực kỳ vững chắc. Bốn căn phòng này vừa có thể đẩy (di chuyển) quanh nhà theo nhu cầu sử dụng. Lại cũng vừa có thể đặt cạnh nhau để tạo ra một căn phòng lớn. Thậm chí những khối hộp này còn có thể được đưa hẳn ra khỏi căn nhà và tạo thành những túp lều di động. Hay cùng lúc, mặt của các khối hộp này lại có thể sử dụng làm sân chơi cho trẻ em cũng như cho một vài mục đích khác. Và với cách làm này, một lần nữa Shigeru đã quay trở lại với kiến trúc truyền thống của Nhật khi hòa trộn thật khéo léo hai khoảng không gian riêng và chung.

Công trình Naked House – là công trình rõ nhất cho thấy khả năng cũng như phong cách kiến trúc động đáo của Shigeru. 

Bài viết liên quan

Lên đời nhà bếp

2 Tháng Năm, 2019

Cứ tưởng rằng nhà bếp sẽ xấu xí nhưng nào phải vậy, nếu biết cách và biết lựa chọn đúng thương hiệu thì bạn sẽ có một căn bếp hiện..

Mùa hè này đi xem đấu bò ở Tây Ban Nha

4 Tháng Tư, 2019

Đấu bò là một truyền thống đã có từ rất lâu đời, bắt nguồn từ Tây Ban Nha và thu hút đông đảo lượng khách du lịch hàng năm. Mặc..

Ngắm trọn vẻ đẹp tòa nhà Fondation Louis Vuitton

24 Tháng Một, 2019

Tòa nhà Fondation Louis Vuitton chính thức mở cửa chào đón công chúng vào ngày 27 tháng 10 năm 2014. Được thiết kế bởi kiến trúc sư Frank Gehry, tòa..

Xu hướng thiết kế nội thất “cá nhân hóa”

2 Tháng Một, 2019

Trong thế giới của những sản phẩm cao cấp, khái niệm “tailor-made”(sản phẩm được thiết kế theo yêu cầu cá nhân) luôn là khái niệm xa xỉ nhất. Một sản..

Chân dung siêu du thuyền

19 Tháng Mười Hai, 2018

Thế giới ngày càng nhiều du thuyền. Tuy nhiên, những chiếc siêu du thuyền mới thực sự là chuẩn mực của các nhà giàu. Vậy thế nào là một chiếc..

Cuộc Đua Của Kiến Trúc Xa Xỉ

3 Tháng Bảy, 2018

Cách đây không lâu điểm đến chính của khách du lịch là các nhà thờ và bảo tàng của một thành phố. Bây giờ, ưu tiên số một của họ..